Rijks-cultuurfondsen doen een stapje terug
Fotograaf: Dan Raustadt
Op een aantal websites die in het voorjaar het persbericht van de rijks-cultuurfondsen hebben opgepikt valt nog te lezen hoe de toenmalige plannen eruitzagen. Eén grote website waar alle denkbare soorten kleine en middelgrote culturele initiatieven kunnen laten zien wat ze willen doen en hoeveel geld ze nodig hebben om dat te bereiken. Vervolgens kunnen particulieren zelf kiezen aan welk project ze geld doneren. Initiatiefnemers en instellingen moeten op deze manier goed nadenken over de manier waarop en bij wie ze draagvlak willen creëren voor hun projecten. Tegelijkertijd wordt aan de hand van het aantal donaties zichtbaar voor welke projecten het grootste draagvlak is.
Collecteren op internet is misschien nog wel de beste benaming voor deze vorm van geld inzamelen. Het principe bestaat al langer, kijk bijvoorbeeld naar Voordekunst, een crowdfundingsproject dat is gestart door het Amsterdams Fonds voor de Kunst. Op de website staan al talloze projecten waarvoor op deze manier succesvol geld is ingezameld. Zo kan de theatervoorstelling ‘Winterverhalen’ van Bas Zwiers op dankzij Voordekunst worden verwezenlijkt, evenals een korte speelfilm over Alblasserdam en Kinderdijk, en concerten van Händel op de piano door Daria van den Bercken.
De rijks-cultuurfondsen wilden nog een stapje verder gaan: niet alleen particulieren zouden op de landelijke website geld kunnen doneren, ook de fondsen zelf zouden kunnen kiezen aan welke projecten ze geld willen toekennen. Tot nu toe is er bij de cultuurfondsen altijd selectie aan de poort geweest waarbij specialisten kozen welke projecten en instellingen geld kregen. Dat gaat nu veranderen, het proces wordt gedemocratiseerd. Het grote publiek krijgt door de inzet van crowdfunding ook een stem.
“Vijfentwintig jaar geleden lag het nog heel anders,” vertelt Henriette Post, directeur van het Fonds voor de Podiumkunsten. “Wij geloven nog steeds dat er een rol is weggelegd voor peer-reviews maar ook het publiek heeft nu een stem. Momenteel gaan de ontwikkelingen heel snel, overal eigenlijk. Daardoor krijgen we ook hele andere kunst. Sommige avantgardistische initiatieven zoals hedendaagse klassieke muziek hebben altijd ruim baan gekregen van de cultuurfondsen. Maar daar is nu eigenlijk bijna geen publiek meer voor. Het wordt steeds moeilijker om uit te leggen waarom daar nog geld naartoe gaat.” Post is samen met Jan Jaap Knol, directeur van het Fonds voor Cultuurparticipatie bezig met de ontwikkeling van de nieuwe website.
Maar waarom is die landelijke crowdfundingwebsite nog niet online? “Er zijn al een aantal particuliere initiatieven zoals Voordekunst, Tenpages en Cinecrowd waar ervaring is opgedaan met deze manier van geld inzamelen,” somt Post op. “Voordat we ons op een grote landelijke website storten, zijn we eerst gaan onderzoeken wat er wel en niet werkt. Het blijkt bijvoorbeeld dat het concept zelf goed werkt: de gedoneerde bedragen voor projecten zijn relatief klein, maar wel groot in aantal. Helaas is het in de lucht houden van zo’n site echter behoorlijk kostbaar. De ironie is dat de projecten op dit soort sites succesvol worden gesteund, maar dat de website zelf wordt bedreigd in zijn bestaan doordat subsidieverstrekkers zich terug dreigen te trekken. Dit is momenteel aan de hand bij Voordekunst, waar OC&W al gestopt is met subsidiëren, en waar het Amsterdams Fonds voor de Kunst eigenlijk ook uit wil stappen.”
De rijks-cultuurfondsen hebben een stap terug gedaan om eerst nog eens goed na te denken over wenselijkheid en vorm van zo’n landelijke crowdfunding website. “Momenteel zijn we nauw in gesprek met verschillende particuliere initiatieven,” geeft Post aan. “We vinden dat culturele instellingen hun financiële risico’s moeten spreiden, zeker in deze tijden met overheidsbezuinigingen. Crowdfunding past daar mooi in. Het is ook een goede manier om draagvlak te creëren. Maar hoe de rijks-cultuurfondsen daar precies een rol in kunnen spelen is nog niet volledig uitgekristalliseerd. We merken dat mensen momenteel een zekere weerstand hebben tegen het idee van subsidie’s. Daarom zullen de fondsen waarschijnlijk niet duidelijk op de voorgrond treden.” Post kijkt positief naar de toekomst, ze denkt dat het plan in 2012 echt vorm gaat krijgen.
Update/rectificatie:
De opstart van voordekunst is gefinancierd door het Ministerie van OCW en het AFK. Deze financiering liep van 1 januari 2010 tot en met 30 juni 2011. Sinds 1 juli 2011 is voordekunst een zelfstandige stichting en wordt het gefinancierd door deels eigen inkomsten, bijvoorbeeld 5% van de succesvol gefinancierde projecten, maar ook door bijdragen van partners zoals AFK, bkkc, Stichting DOEN, Cultuur-Ondernemen en ING. In 2012 is het de ambitie om meer eigen inkomsten te genereren vanuit voordekunst zelf, maar voordekunst blijft ook intensief samenwerken met partners, waaronder het AFK. Er is nooit sprake van geweest dat het AFK zich terug zou trekken uit voordekunst.
Tags: crowdfunding, cultuur, gezamenlijke rijks-cultuurfondsen, voordekunst
Goed dat de rijksfondsen niet zelf een platform oprichten. Het zou beter zijn als zij het fenomeen crowdfunding breed promoten.