Voor dak- en thuislozen in Nederland zijn verschillende soorten opvang beschikbaar. Deze zorg ligt bij verschillende stichtingen en is gedeeltelijk gemeentelijk uitbesteed. Op de website opvangatlas.nl – een initiatief van Federatie Opvang – zijn verschillende opvanglocaties op een kaart te zien. Bezoekers kunnen zelf instellen tot welke gegevens en regio’s de kaart beperkt moet blijven. De onderstaande kaart is een selecte weergave van deze opvangadressen voor daklozen in de vier grote steden, aan de hand van de opvangatlas. De gegevens voor Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht zijn gevisualiseerd; de kaart bevat onder meer informatie over het soort opvang, capaciteit, leeftijd en verblijfsduur.
Mark Clarijs gaf namens Federatie Opvang wat extra uitleg over Opvangatlas.nl. De huidige beschikbare opvangadressen zijn vooral van de instellingen die bij de Federatie aangesloten zijn, maar “er zijn een aantal instellingen die al een abonnement op de opvangatlas hebben en meer informatie willen. Het is de bedoeling dat zij uiteindelijk ook aan het databestand toegevoegd kunnen worden.” Volgens Clarijs is het aantal opvangadressen op de website daarom niet een weergave van het landelijk totaal, maar wel van een groot deel daarvan: “Er ontbreken nog twee grote spelers op het gebied van daklozenopvang. Dat zijn het Leger des Heils en het Centrum voor Dienstverlening in Rotterdam. Daarnaast zijn er dan nog wel wat organisaties op gebied van bijvoorbeeld psychiatrie en beschermd wonen die bijvoorbeeld zorg bieden voor daklozen met verslavingsproblematiek” Als het Leger des Heils uiteindelijk aan Opvangatlas.nl wordt toegevoegd, komen er zo’n 250 locaties bij op de website.
Het precieze aantal daklozen in de grote steden was moeilijk te achterhalen. Volgens Statline – een datasite van het CBS – waren er in 2009 17.800 daklozen in Nederland. In de vier grote steden was dit aantal 6.500 daklozen. Bij navraag bleek dat het CBS geen losse cijfers voor de vier grote steden kon leveren. Een woordvoerder liet weten dat de data waarschijnlijk verzameld zijn geweest via een enquête bij de respectievelijke gemeentes. Het zou niet statistisch verantwoord zijn om de bij elkaar gevoegde data weer los te trekken.
Via de gemeentes zelf was het ook lastig om voldoende gegevens te verkrijgen. Er wordt wel beleid rondom daklozen opgesteld; dit is meestal via de websites van gemeentes beschikbaar. Hier worden echter nauwelijks data en cijfers aan verbonden. Gemeente Den Haag kwam als eerste met gegevens over de brug. Woordvoerder Sjoerd Steenbergen gaf aan dat Den Haag tot een tijd geleden ongeveer 2.000 daklozen kende; inmiddels is voor ruim 1.000 daklozen stabiele huisvesting geregeld, zo’n 800 personen zitten nog in een traject van maatschappelijke opvang. Volgens Steenbergen zijn ongeveer 150 personen lastig te bereiken; de gemeente werkt nog aan passende zorg voor deze groep.
Gemeente Utrecht kon ook cijfers leveren. Via de website van de gemeente Utrecht is een pdf te vinden met data rondom de aanpak van het dak- en thuislozenprobleem. Dit document biedt geen duidelijke data over aantallen daklozen; een woordvoerder van de gemeente liet desgevraagd weten dat de gemeente Utrecht ongeveer 1.250 daklozen had. Inmiddels zou hier voldoende opvang voor moeten zijn. De gemeente Utrecht heeft nog wel rond de honderd zogenaamde ‘buitenslapers’: moeilijk bereikbare daklozen die geen binding hebben met de regio. Deze groep kan daarom niet terecht bij standaard maatschappelijke opvang.
Namens GGD Rotterdam-Rijnmond vertelt Jolanda Vos dat er in principe geen daklozen zijn in de gemeente Rotterdam. “De 2.500 ex-daklozen die de gemeente telt, leven niet op straat. Zij zitten allen in een traject van maatschappelijke opvang,” aldus Vos. Er zouden nog maximaal twintig buitenslapers zijn, en slechts een paar daklozen zou nog gebruik maken van de nachtvoorzieningen die de stad biedt. Volgens Vos kiezen deze daklozen er meestal zelf voor om niet in een traject te belanden.
De gemeente Amsterdam was niet in staat cijfermateriaal te produceren. Na een week ‘kastje naar de muur’, was bij het publiceren van dit artikel nog niet duidelijk met welke aantallen deze gemeente te kampen heeft. Afgaande op het vele doorverwijzen van de afdelingen, lijken zij ook problemen te hebben met het traceren van hun eigen cijfermateriaal.
Als we af kunnen gaan op de data van het CBS, zouden er na aftrek van de aantallen van Den Haag, Utrecht en Rotterdam nog zo’n 500 daklozen in Amsterdam te vinden moeten zijn. Omdat de data inmiddels verouderd is – en het CBS vooralsnog geen cijfers beschikbaar heeft over afzonderlijke steden – valt hier voorlopig geen sluitende conclusie aan te verbinden.
Tags: cijfers, daklozen, datajournalistiek, Federatie Opvang, journalistiek, kaart, opvang, vrijwilligerswerk