Co-creatie voor een hoger doel

Waste Land – RECENSIE

Het leven van Braziliaanse garbagepickers – of catadores – is niet bepaald luxueus. Ze hebben een uitzichtloos bestaan, onderhouden een groot gezin in de gevaarlijke favela’s van Rio de Janeiro en moeten dagelijks zwaar werk verrichten op ‘s werelds grootste afvalberg: Jardim Gramacho. Wanneer de rest van Rio de Janeiro ligt te slapen, sluipen de garbagepickers stilletjes hun krottenwijkjes uit om de pronkstukken op Jardim Gramacho te redden. Het werk op de afvalbergen is alles behalve behaaglijk: lange uren draaien op een onhygiënische plek voor een minimaal salaris. Het is voor Vik Muniz – beeldend kunstenaar in New York maar Braziliaan van origine – een reden om in te grijpen.

Vik Muniz selecteert zeven catadores en werkt samen met hen aan levensgrote portretten van vuilnis; al het bruikbare materiaal voor de portretten verzamelen de catadores zelf, waarna Muniz het eindresultaat fotografeert. Met de opbrengst van de verkochte portretten krijgt de organisatie Association of Recycling Pickers of Jardim Gramacho middelen om de afvalverzamelaars te ondersteunen. Een kans om opnieuw te beginnen en dat betekent onder andere: nieuwe huizen, een leercenter, een vrachtwagen en een bibliotheek.

Waste Land won diverse prijzen waaronder ‘publieksfavoriet’ bij IDFA in 2010. En dat is meer dan terecht, de kijker krijgt niet alleen een beeld van de werkzaamheden op Jardim Gramacho voorgeschoteld – onderlinge concurrentie bijvoorbeeld – maar ook het levensverhaal van zeven mensen. Zeven levensverhalen die samensmelten op de afvalbergen van Rio de Janeiro.
De filmmaker zoomt onder andere in op het verhaal van tienermoeder Suelem die zich te trots voelt voor prostitutie en op de afvalvelden werkt om haar jonge gezinnetje te kunnen onderhouden (twee kleine kinderen én zwanger van kind nummer drie). De documentaire toont hoe Muniz langzaam maar zeker infiltreert in hun levens en als een etnograaf observeert. Hij wint hun vertrouwen in en overtuigt ze om mee te doen aan het project. Als co-kunstenaars.